14 فوريه "روز والنتاين" ناميده شده كه در جامعه ما به "روز عشق و عشاق" تعبير شده است. درباره ريشه تاريخي پيدايش اين روز گفته شده: فرمانروای روم باستان عقیده داشت مردان مجرد نسبت به آنانی که همسر و فرزند دارند سربازان جنگجوتر و بهتری هستند. از این رو ازدواج را برای سربازان امپراتوری روم قدغن میکند. اما کشیشی به نام والنتاین، مخفیانه عقد سربازان رومی را با دختران محبوبشان جاری میکرد. هنگامی که کلاودیوس این امر را دریافت، والنتاین را دستگیر، زندانی و حکم به اعدام وی داد.
با عنايت به تاريخچه فوق، ميتوان به ريشههاي مذهبي و مسيحي روز والنتاين پي برد؛ در واقع كشيشْوالنتاين مروج امر ازدواج بود. از سوي ديگر در آميزههاي مسيحيت تحريفشده، آشكارا ميتوان تفريط در امور جنسي را ديد. در واقع مسيحيت منحرف با ترويج تجرد و تقبيح ازدواج، زمينه افراط در ارضاء غرايض جنسي را گشود.
بنابراين بيبند و باريهاي اربابان كليسا و فرهنگ جنسيتي غربي روي ديگر رهبانيتطلبي است. بطور خلاصه جامعه غربي كه در مقاطعي با ترويج دنياگريزي و سختكوشي زندگي انساني را مختل كرده بود در دورههاي بعدي روي به فايدهگرايي و سپس لذتگرايي آورد.
فايدهگرايي و لذتگرايي زمينهساز جامعه معاصر و مصائب آن هستند. بحرانها و مسائل امروز تمدن جديد عبارتند از:
- نابودي خانه و خانواده
هنگامي كه خانواده به عنوان مظروف خانه دچار سستي و ازهمگسيختگي شود، عملاً خانهاي وجود نخواهد داشت. در واقع اومانيسم و خودبنيادي انسان معاصر امكان زيستن با ديگري را از ميان ميبرد و درست به همين دليل است كه وفاداري سگ خانگي، او را به مراتب دوستداشتنيتر از سر و همسر ميكند. نگهداري حيوانات خانگي، تبديل خانه به خوابگاه، تقليل ازدواج به رابطهاي جنسي و بدون تعهد و... به خوبي گوياي مسئله فوق هستند. حتي همجنسخواهي زنانه بيش از آنكه نوعي لذتجويي جنسي باشد نوعي پاسخ منفعلانه به تحقير جامعه شهوتران است كه براي زنان، ارزشي بيش از كالاي جنسي قائل نيست.
- آلودگيهاي شديد زيستمحيطي، مصنوعيشدن زندگي و فاصلهگيري از طبيعت
دوري انسان از طبيعت، ناتواني او از فهم رموز و اسرار عالم را به دنبال خواهد داشت. و فهم كاريكاتوري و منحصر در رياضيات از خلقت، درك خالق را دشوار ميكند. و مگر كسي كه به آسمانها و زمين نمينگرد به خلقت آن ميانديشد؟ و مگر نور پرژكتورها لذت بردن از مهتاب را ممكن ميكنند؟ پس تكليف «و ما خلقنا السّماوات و الارض و ما بينهما الّا بالحق» چه ميشود؟
- تهيشدن زندگي از معنويت و دين
معنويت و دين در جامعه و فرهنگ معاصر ابتدا از عرصه عمومي (با وقوع انقلاب فرانسه) و سپس از عرصه خصوصي (با وقوع انقلاب كمونيستي شوروي) حذف گرديدند و پيامدهاي جبرانناپذيري بر جا نهادند. گو اينكه امروزه تلاشهاي وسيعي براي جلوگيري از گسترش مجدد دين و بالاخص دين مبين اسلام در سراسر جهان در جريان است و اين امر خود مهمترين نشانه شكست دينگريزي انسان معاصر است.
سئوال اساسي اين است كه عليرغم معضلات مذكور و بسياري مسائل ديگر چگونه تمدن غربي هنوز دچار فروپاشي نشده است. واقعيت آن است كه امروزه شمارش معكوس براي فروپاشي تمدن نفسانيتمدار غربي آغاز شده است. و رابطههاي بيضابطه جنسي جاي خانواده، پاركها و شهر بازيهاي شيك جاي طبيعت، عرفانهاي انحرافي، خرافات و باورهاي عاميانة بياساس جاي دين را نخواهد گرفت.
در عين حال تمدن غربي براي حفظ و بسط خود دست به خوانش مجدد از آيينها و سنتهاي خود و ساير ملل خواهد زد. خوانش مجدد از آيينها و سنتهاي ساير ملل در جهت بسط ارزشهاي غربي در جوامع ديگر، كسب درآمد، تخليه مشكلات هويتي و شخصيتي مهاجران، استفاده از ظرفيتهاي فرهنگي ديگر جوامع براي حل مشكلات رواني و اجتماعي جامعه خود و... مورد بهرهبرداري واقع ميشود. بنابراين به عنوان مثال جوامع غربي از ابداع مجدد يا امروزي شدن نوروز براي كاهش مسائل مهاجران ايراني، افغاني، تاجيك، پاكستاني و... و از موسيقي جاز آفريقايي براي پر كردن خلأهاي رواني و تخليه هيجاني جوانان جامعه خود و بسط ارزشهاي غربي به ساير جوامع بهره ميبرند. و نام اين سرقت فرهنگي- تاريخي را با صفت چندفرهنگي و دموكراتيك بودن فرهنگ تطهير مينمايند.
روز والنتاين به عنوان يك مناسبت و پتانسيل تاريخي تمدن رومي- مسيحي، يكي از موضوعات ابداع مجدد به شمار ميرود. در واقع با خوانش جديد و مدرنيستي از اين روز، يك مناسبت مذهبي به يك آيين امروزي و عرفي تبديل شده است. روز والنتاين با خوانش جديد داراي ويژگيهاي ذيل خواهد شد:
- اشاعه تنوعطلبيهاي جنسي و لذتجويانه و تفسير غير شرعي و غير اخلاقي (مبتني بر اخلاقيات مدرن) از رابطه زن و مرد
- سازگاري با ارزشهاي مصرفگرايانه نظام سرمايهداري از طريق توليد كالاهاي فرهنگي و هديه متناسب با اين روز
- سازگاري با ارزشهاي فايدهگرايانه از طريق فراهم كردن زمينه مبادلهي لذت جنسي كالاييشده
- تأمين بخشي از نياز به هويتيابي جوانان غربي به دليل برخورداري ولنتاين از ريشههاي تاريخي و تراژيك
- مناسبتدهي به ايام سال در جهت معنابخشي به روزهاي زندگي و عمر جامعه در جهت ايجاد همبستگي اجتماعي و مدني
- قابليت همگانيسازي و جهانيسازي اين روز از طريق اشتراك غرايز انساني در جهت گسترش سبك زندگي غربي
- قابليت ايجاد شادماني همگاني در جهت پوشش و ترميم نيهيليسم و اضطرابهاي ناشي از زندگي مدرن نظير: ترس از پيري، بيماري، مرگ و وانهادگي
- تقدسزدايي از مقولات خانواده و ازدواج و طبيعيسازي و عقلاني جلوه دادن بيبند و باريهاي اخلاقي
- گسترش شبكههاي روابط جنسي، كجروانه و خردهفرهنگي به جاي روابط فطري- انساني، خانوادگي و محلهاي نابودشده در غرب
- گسترش سرگرميها و گذران اوقات فراغت در جهت فراموشي نابرابريهاي نظام غربي، تبعضهاي نژادي، قومي و جنسيتي
امروزه با توجه به چرخش فرهنگي غرب (تحولات برخاسته از رنسانس و بالاخص مدرنيته متأخر)، روز والنتاين به روز اظهار علاقه مردان به دختران و زنان و بالعكس تبديل شده و طيف وسيعي از روابط نامشروع را دامن زده است. در كشور ما نيز ترويج اين روز با اهداف سلطه جويانه نظام سرمايهداري و بر ضد ارزشهاي بنيادين جامعه مسلمان ايراني ميتواند منشاء مشكلاتي در آينده باشد.
برخي زواياي ترويج والنتاين عبارت است از:
ابعاد فرهنگي
• رواج مدگرايي غربي، قهرمانسازي از غربيان، متناسبسازي و جايگزين كردن والنتاين با آداب ملي
• ترويج مظاهر فرهنگ استعماري، تهاجم فرهنگي و ترويج خرافهگرايي
ابعاد ديني و مذهبي
• فرقهسازي، تبليغ و نفوذ نمادهاي مسيحيت در بين مسلمانان
• تخريب باورهاي سنتي و مذهبي، روابط غير شرعي بين زن و مرد
ابعاد خانوادگي
• ترويج دوستيهاي بيضابطه ميان دختران و پسران، لطمه به ازدواج، متزلزل ساختن بنيان خانواده
بنابراين لازم است تودههاي مردم براي مقابله با آثار سوء چنين آيينهايي نسبت به آنها آگاهي داشته و از هر گونه تلاش براي ايجاد معادل ايراني يا ديني براي والنتاين پرهيز كرد. ساير پيشنهادات به شرح ذيل است:
1- توجه بيشتر به جوانان و نوجوانان در خانواده و حمايتهاي معنوي و رواني بالاخص از دختران
2- حمايت از توليد و توزيع كالاهاي فرهنگي در مناسبتهاي ايراني و اسلامي با توجه به "مصرفي شدن فرهنگ معاصر"، براي پر كردن خلأ موجود در اين زمينه
3- ترويج مناسبات تقويمي ايراني و اسلامي از طريق برنامههاي فرهنگي و توليد كالاهاي فرهنگي ارزانقيمت و حمايت از همهگير شدن آنها در سطوح ملي، منطقهاي و بينالمللي
4- پرداختن به راههاي تسهيل امر ازدواج (مسائل و موانع فردي/ رواني و اجتماعي/ ساختاري) از يكسو و تأكيد بر ابعاد تشكيل و تداوم زندگي سالم و ديني از سوي ديگر
5- تبيين فلسفه و ضرورت مقاومت در برابر فرهنگ بيگانه و تشبه به كفار
اسماعیل فراهانی